Sapere Aude!

6.3.04

Sá á kvölina sem á völina

...sagði einhver og vissi upp á hár hvað hann var að tala um. Það er aldeilis ekki alltaf létt að velja. Góðu fréttirnar sem ég átti von á komu í gær þegar ég fékk tölvupóst frá Princeton þar sem mér voru tjáð þau gleðitíðindi að ég hefði komist inn. Af þeim fimm skólum sem ég sótti um í hef ég komist inn í þrjá og alls staðar með styrk. Ég verð samt að játa að þrír skólanna heilla mig langmest. Ég get eiginlega slegið því föstu að ég muni næsta haust hefja nám í einum þeirra þriggja: Harvard, Princeton eða Cornell. Hugsa sér! Aldrei datt mér í hug að ég ætti eftir að geta fullyrt svona nokkuð. Þetta er eiginlega fáránlegt, já það er "absúrd" að vera í þessari stöðu. En þetta get ég fullyrt án þess að vita hvort ég hafi komist inn í Harvard eða ekki. Því ef ég kemst inn vel ég á milli þessara þriggja, en ef ég kemst ekki þar inn þá vel ég á milli Cornell og Princeton og þá rætist hvort sem er það sem ég fullyrði nú.

En hvernig á maður að velja á milli? Ég held að ég þurfi alla vega að taka tillit til eftirfarandi þátta: (a) hvar er besta menntunin? (b) með hverjum vil ég helst vinna? (c) hvar eru flestir nemendur að pæla í því sama og ég? (d) hvar fæ ég mestu kennslureynsluna? (e) hvar vil ég helst búa? (f) hvaða skóli hefur bestu aðstöðuna? (g) hvaða skóli gerir mér besta boðið?

Ég held að það sé því miður engin leið fyrir mig að halda því fram að einn þessara skóla veiti betri menntun en hinir. En spurningin í lið (b) gæti hins vegar ráðið úrslitum. Í Cornell eru það Terry Irwin, Gail Fine, Charles Brittain, og Scott MacDonald sem sjá um fornaldarheimspekina. Irwin er einn þekktasti fornaldarheimspekingurinn í dag. Hann fæst aðallega við siðfræði fornmanna en það er ekki alveg mín lína. Fine fæst hins vegar meira frumspeki og þekkingarfræðina sem heillar mig í raun aðeins meira. En það er þó aldrei að vita. Réttur kennari getur vakið áhuga hjá manni á ótrúlegustu hlutum. Brittain er allur í helleníska tímanum sem mér finnst líka heillandi. Og svo er Scott MacDonald miðaldaheimspekingur. Ég hef nú ekki sýnt miðöldunum mikinn áhuga en það er þó gott að vita að öll tímabil, öll svið og allir höfundar eru dekkaðir. Í Princeton lítur málið aðeins öðruvísi út. Christian Wildberg sér um heimspekina í klassíkurdeildinni. Hann hefur fengist eitthvað við heimsfræði Aristótelesar. John Cooper er í heimspekideildinni. Hann er einkum að fást við siðfræði fornmannanna. Og Alexander Nehemas er þarna líka en hann fæst, held ég, meira við Nietzsche þessa dagana en fornaldarheimspeki. Mér finnst Princeton ekki alveg dekka jafnmikið og Cornell. Í Harvard er það aðallega Gisela Striker sem sér um fornaldarheimspekina. Hún fæst aðallega við Aristóteles og helleníska tímann. Raphael Woolf í heimspekideildinni hefur hins vegar verið að fást við Sókrates og Platon. Áhættan kann að vera mest í Harvard því ef manni kemur ekki vel saman við Striker verða manni næstu ár þungbær og leiðinleg. Hún er allt í öllu í prógraminu í Harvard. Á hinn bóginn þarf maður að hafa áhyggjur af fleiri kennurum á öllum stöðum. Punkturinn með því að hafa sameiginlegt prógram er jú væntanlega sá að þjálfa menn í báðum fögum. Það skiptir mig þess vegna miklu máli að báðar deildirnar séu sterkar í öllum skólunum. Princeton þykir hafa langbestu heimspekideildina almennt. Reyndar þykir Rutgers einna bestur í málspeki og hugfræði (philosophy of language og philosophy of mind) en ég er ekki mikið að pæla í Rutgers lengur. Það vill hins vegar svo til að nemendur í Princeton geta tekið námskeið í Rutgers og öfugt. Princeton þykir líka skara fram úr í rökfræði, vísindaheimspeki og hagnýttri siðfræði, frumspeki og nýaldarheimspeki. Þeir eru líka mjög sterkir í latneskum bókmenntum og indóevrópskri samanburðarmálfræði. Harvard er á hinn bóginn frábær í siðfræði og stjórnmálaheimspeki, heimspeki stærðfræðinnar, rökfræði og sögu rökgreiningarheimspeki, Wittgenstein og Kant. Þeir eru líka mjög góðir í latneskum bókmenntum, grískum bókmenntum, einkum Hómer, og almennri textafræði. Þess má líka geta að nemendur í Harvard geta tekið námskeið í MIT og öfugt. Styrkur Cornell liggur einkum í málspeki og siðspeki (metaethics), vísindaheimspeki, heimspeki félagsvísinda og miðaldaheimspeki. Þeir eru líka mjög sterkir í grískum bókmenntum og grískri sagnaritun, einkum Þúkýdídesi. Latnesku bókmenntirnar voru akkillesarhællinn en þeir voru að ráða í tvær nýjar stöður til að bæta úr því, einn prófessor í latneskum bókmenntum og einn í Rómarsögu. Í stuttu máli finnst mér Cornell og Princeton koma betur út í þessum samanburði en Harvard. Heimspekideildin þar hefur líka orð á sér fyrir að vera grútleiðinleg: mórall og stjörnustælar. Ég tók sérstaklega eftir því að það vantaði alveg í Cornell.

En hvar eru þá flestir nemendur að pæla í því sama og ég og hvar fæ ég mestu kennslureynsluna? Í stuttu máli er þetta einn af veikleikum Cornell. Það er bara einn framhaldsnemi í fornaldarheimspeki í klassíkurdeildinni þar. Ég held að það séu um fjórir til fimm í bæði Harvard og Princeton. Svo eru alltaf aðeins fleiri í heimspekideildunum. Kennslureynslan er sennilega mest í Harvard og minnst í Princeton. En ég hef reyndar aðeins meiri reynslu af kennslu nú þegar heldur en flestir sem byrja í doktorsnámi. Í Harvard byrjar maður ekki að kenna fyrr en á þriðja árinu. Þá getur maður haldið áfram eiginlega eins lengi og maður vill og kennt eins mikið og maður vill. Í Cornell byrjar kennslan á öðru ári og heldur áfram á þriðja og fjórða ári. Það er engin kennsluskylda á fimmta ári þegar maður byrjar að skrifa doktorsritgerðina. Í Princeton er sáralítil kennsluskylda, tveir kúrsar eða þrír og ekki meira.

Liður (e), um hvar ég vil helst búa, held ég að muni vega þyngst ásamt lið (b). En þetta er ekki einföld spurning. Það er margt sem maður þarf að gæta að. Harvard er í Cambridge, Massachusetts. Cambridge er í raun bóla utan á Boston, svo að segja má að Harvard sé í stórborg. Það hefur bæði sína kosti og galla. Í nánasta umhverfi Harvard er allt sem maður þarf: veitingastaðir af öllu mögulegu tagi, kvikmyndahús og verslanir. Bókabúðirnar eru því miður svo glæsilegar að maður kynni að lenda í fjárhagslegum vandræðum ef maður byggi þarna. En það er önnur saga. Harvard er líka aðallandeigandinn þarna í kring. Það þýðir að það opna ekki knæpur og sóðabúllur í nágrenninu, því þá segði Harvard upp leigusamningnum og fengi einhvern annan til að reka þar veitingastað. Af því leiðir að nánasta umhverfi Harvard verður öruggara þar sem engar sóðabúllur draga að sér lýð. En svo er minnsta mál að skella sér í neðanjarðarlestina og fara til Boston; það tekur kannski tuttugu mínútur. Á hinn bóginn er dýrara að búa í stórborg og fasteignaverð er andstyggilegt, líka á leigumarkaðnum. Það sakar þó ekki að auðvelt er fyrir Íslendinga að komast til og frá Harvard, því Flugleiðir fljúga beint til Boston. Það er aftur á móti vandasamara að komast til og frá Princeton og Íþöku. Princeton er smábær í um 45 mínútna fjarlægð (með lest) frá Newark. Flugleiðir fljúga að vísu til New York en þó ekki á öllum árstímum. Það er líka aðeins meira esen að komast frá JFK flugvellinum til Princeton en frá Boston Logan International til Cambridge. Í Princeton er líka mun minna um að vera. Í bænum búa um 16 þúsund manns (að ég held) og þrír af hverjum fjórum stunda nám í háskólanum eða vinna í honum. Það góða við Princeton er að staðurinn er frekar öruggur. Ég tók t.d. eftir því að fólk læsti venjulega ekki bílunum sínum eða jafnvel útidyrunum þegar það fór í göngutúr. Ég kann vel við hugmyndina um að geta farið aleinn út í göngutúr kl. fjögur að nóttu ef mér býður svo hugur. Ég veit að sumir umsækjendanna sem ég hitti á Harvard höfðu sótt um í háskólanum í Chicago en höfðu áhyggjur af því að hann væri í svo slæmu hverfi. Fólki er sagt að vera alls ekki að þvælast eitt úti á kvöldin – og þá er ég að meina eftir kvöldmat – og sérstaklega ekki stelpur. Hver vill búa á slíkum stað? Íþaka er líka svona öruggur staður eins og Princeton. Bærinn er að vísu helmingi stærri en hann er svo afskekktur að færri eiga leið þar hjá. Það virðist vera aðeins meira um að vera í Íþöku en í Princeton en alls ekki eins og í Cambridge. Ef maður vill komast frá Íþöku eða Princeton eru hins vegar stórborgir nálægt. Frá Princeton er hægt að taka lest til New York eða Philadelphiu. Ferðin tekur um klukkutíma. Frá Íþöku er hægt að komast til Sýrakúsu en maður verður helst að hafa bíl. Ferðin tekur um einn og hálfan tíma. Í Sýrakúsu eru nú uppi áform um að stækka við aðalverslunarmiðstöðina og ef það gengur eftir verður þar stærsta verslunarmiðstöð í heimi. Ekki að það skipti neinu máli svo sem.

Ég sný mér þá að spurningunni um hvaða skóli hafi bestu aðstöðuna. Ég held að Harvard hafi þar vinninginn. Widener bókasafnið ku vera stærsta háskólabókasafn í heimi og Herbert Weir Smyth bókasafnið fyrir klassísk fræði er besta sérsafnið sem ég hef séð. Robbins bókasafn Heimspekideildarinnar mun vera sambærilegt en ég náði ekki að skoða það. Í Princeton er Firestone bókasafnið sem er með stærri háskólabókasöfnum í heimi; minna en Widener en sambærilegt. Þar er sérsafn fyrir klassísk fræði sem veitir Smyth safninu á Harvard góða samkeppni en þeir hjá Princeton hafa lagt mikinn metnað í að hafa gott sérsafn inni á deildinni sjálfri. Þeir hafa í raun tvö sérsöfn, eitt inni á Firestone bókasafninu og eitt inni á setustofu framhaldsnema. Í Cornell eru Olin og Uris bókasöfnin. Söfnin er tilkomumikil en standast þó ekki alveg samanburð við Widener eða Firestone bókasöfnin. Sérsöfn deildanna eru ekki heldur eins stórfengleg og t.d. Smyth safnið á Harvard. John Wynne, framhaldsnemi í Cornell, sýndi mér bókasafnið og sagði að það stæðist fyllilega samanburð við Bodleian safnið í Oxford, þar sem hann var áður. Harvard og Princeton eru líka ríkari af lista- og náttúrugripasöfnum en Cornell og eiga tilkomumikil söfn fornmuna, allt frá marmarastyttum til papýrusbrota, handrita og myntsafna.

Að lokum er spurningin hver gerir mér besta boðið. Þetta mun ekki ráða úrslitum hjá mér en þó getur munað svo miklu að það skipti máli. University of Texas býður mér t.a.m. að fella niður skólagjöldin og veita mér um $11.000 á ári í fimm ár. Princeton og Cornell hafa báðir boðið betur: þeir fella niður skólagjöldin og veita mér um $16.000 á ári í fimm ár auk sumarstyrks sem er um $3.200 á ári og health insurance. Hjá Princeton hækkar að vísu sumarstyrkurinn upp í $4.700 eftir þriðja árið og auk þess er hægt að sækja um ferðastyrki til að fara til Rómar, Aþenu eða Kýpur á sumrin vilji maður nema við bandaríku akademíuna þar (sjá síðu akademíunnar í Róm og akademíunnar á Kýpur). Mér skilst að það sé líka hægt að fá ferðastyrk til að fara Þýskalands og Frakklands eða Ítalíu til að æfa sig í þýsku, frönsku og ítölsku á sumrin. Ég þekki engan sem hefur kosið að læra heimspeki eða klassísk fræði peninganna vegna. En það er auðvitað ágætt ef peningar (eða öllu heldur skuldir) trufla mann ekki. Það er að sjálfsögðu afskaplega þægilegt að þurfa ekki að hafa áhyggjur af peningum, heldur geta einbeitt sér að því sem maður er að gera, læra eða rannsaka.

Eins og áður sagði hef ég ákveðið að fara annað hvort í Cornell eða Princeton – eða Harvard (ef þeir gera mér tilboð); en ég ætla að hætta að hugsa um Rutgers og University of Texas. Mér finnst tilboðin frá Cornell og Princeton vera meira eða minna sambærileg, en það er bara spurning um hvar ég vil búa og með hverjum ég vil vinna. Það á eftir að ráða úrslitum. Góðu fréttirnar eru þær að ég get ekki valið rangt; hvað sem ég vel mun ég velja góðan skóla. Það er alveg ljóst. Spurningin er bara hver þeirra hentar mér best.