Gætum við sætt okkur við…

...að hjónaband væri skilgreint sem sáttmáli milli ljóshærðrar manneskju og dökkhærðrar manneskju? Hvað ef svo væri? Ímyndum okkur að ég eigi tvo vini, sem eru báðir dökkhærðir og alveg eins að öllu leyti sem máli skiptir. Nema hvað annar þeirra á dökkhærða kærustu en hinn á ljóshærða kærustu. Nú mætti annað parið gifta sig en ekki hitt; nei, það verður að sætta sig við að vera í "staðfestri samvist". Hvers vegna í dauðanum?

Ég geri ráð fyrir að allir sjái hversu fáránlegt svona fyrirkomulag væri. Því hvaða andskotans máli skiptir hárlitur? En þetta er samt ekki svo fjarri sannleikanum. Breytum dæminu aðeins; látum hárlit betri helminganna liggja milli hluta en segjum í staðinn að annar vinur minn eigi kærustu en hinn kærasta. Nú má annað parið gifta sig en ekki hitt, það verður að sætta sig við að vera í "staðfestri samvist". En hvers vegna í dauðanum?

Af hverju verðskulda sáttmálar einungis sumra einstaklinga að kallast nafninu hjónaband en ekki annarra? Hvers vegna ætti það að skipta máli að hvorki báðir né hvorugur einstaklingurinn sé með brjóst eða typpi? Hverju breytir það um þennan sáttmála sem til dæmis hárlitur breytir ekki? Eða augnlitur og húðlitur? Eða blóðflokkur og skóstærð?

Af hverju halda sumir að þeir hafi einhvers konar skilgreiningarvald í þessum efnum? Að þeir hafi rétt til að skilgreina hjónaband sem sáttmála milli karls og konu? Er ég að leggja þeim orð í munn? Kannski halda þeir að þeir séu einmitt ekki að skilgreina hjónabandið eftir hentugleika; svona sé þetta bara! Já, frá náttúrunnar hendi jafnvel. Frábært, ég væri til í að sjá rökin fyrir því. En meðan ekki er hægt að sýna fram á neitt slíkt held ég að það sé fráleitt að þykjast geta bannað fólki að kalla sig hjón bara af því að einstaklingarnir eru ekki hvor af sínu kyninu. Við höfum bara ekkert leyfi til að banna fólki að haga lífi sínu og leita hamingjunnar á þann hátt sem það kýs. Og við höfum ekkert leyfi til að setja í lög að hjúskapur sumra sé einhvern veginn verri en annarra og þess vegna megi hann ekki kallast hjónaband. Auðvitað stendur þetta ekki svona í lögunum. En þegar öllu er á botninn hvolft þá útiloka lögin samt að hjónaband geti verið milli tveggja einstaklinga af sama kyni. Hvers vegna?

Það eru einhver stórskrítin viðhorf sem búa hér að baki.

Um daginn var Steinunn Jóhannesdóttir, rithöfundur, gestur í Silfri Egils. Hún hélt því fram að það væri fáránlegt að breyta hjúskaparlögunum þannig að hjónaband væri ekki lengur skilgreint sem sáttmáli karls og konu. (Þetta fannst henni vera að "fara bakdyrameginn að hjúskaparlögunum" og vera "út í hött og óheiðarlegt".) Steinnunn hélt því fram að ef hjónabandið væri skilgreint sem samningur milli einstaklinga, þá væri ekki lengur mögulegt "að karl giftist konu eða kona karli í þeirri merkingu að þau séu karl og kona." Ég á bara ekki orð. Þetta er dæmalausasta vitleysa og rugl sem ég hef heyrt í langan tíma. Auðvitað gætu karlar áfram gifst konum og konur körlum. Og auðvitað væru þau enn þá karlar og konur. Vandinn er, að mati Steinunnar, að "kynhlutverkið hefur algerlega verið lagt til hliðar" og "það skiptir ekki lengur máli að til séu karlar og konur". Einmitt! Ég veit ekki með Steinunni en ég lít einmitt ekki á hjónaband út frá neinu kynhlutverki og ég held að þegar öllu er á botninn hvolft geri flestir Íslendingar það ekki. Steinunn spyr hvar eigi að koma körlum og konum fyrir í hjónabandinu, "hver á að taka að sér barneignirnar til dæmis?" Ég held að það sé nokkuð augljóst og það þarf ekki að skilgreina hjónaband sem hjúskap karls og konu til að svara þeirri spurningu. Það leikur ekki allt í einu vafi á því hvort ég eða kærastan mín á að ganga með og fæða barnið okkar þótt tveir karlar fái líka að kalla sig hjón. Auk þess segir hvergi í hjúskaparlögunum að konan eigi að fæða börnin. Steinunn skilur ekki að hjónaband er ekki endilega barneignastofnun. Henni finnst það samt vera mannréttindi að "[hún] sem kona fái þá skilgreiningu í lögunum að [hún] sé kona". Þetta er kannski það undarlegasta af öllu. Því það stendur hvergi í lögunum eins og er að Steinunn Jóhannesdóttir sé kona. Ekki frekar en það stendur að ég sé karl. Það er bara alveg augljóst að hún er kona og að ég er karl. En spurningin er hvers vegna í ósköpunum það að lögum samkvæmt sé til sáttmáli sem fólk af sama kyni getur ekki gert sín á milli uppfyllir þessa skrítnu skilgreiningarþörf Steinunnar. Segir það eitthvað um kyn hennar? En hvað ef hún er eða væri ógift, væri hún þá samt skilgreind sem kona samkvæmt þessum lögum, bara af því að þessi sáttmáli sem hún hefði þá ekki gert við neinn karl útilokaði samkynhneigða? Nær þessi lagaklausa um að hjónaband sé hjúskapur karls og konu líka að skilgreina ógifta einstaklinga sem annaðhvort karla eða konur? Nákvæmlega hvernig virkar það? Eða er kyn ógiftra einstaklinga kannski ekki skilgreint í lögum? Og ef svo, þarf þá ekki að skilgreina kyn þeirra í lögum líka og það tafarlaust úr því að þetta er spurning um mannréttindi? Hvers vegna skyldi Steinunn ekki hafa beitt sér fyrir því? Kannski væri bara ráð að bæta inn í stjórnarskrána "Einstaklingur er annaðhvort karl eða kona".

…ég skil ekki svona vitleysu.

Steinunn lítur svo á að hjónaband sé sáttmáli karls og konu. Aðrir telja að þannig sé það ekki nauðsynlega. Við verðum öll að búa saman á þessu landi í friði og samlyndi með okkar ólíku skoðanir. Það er því miður ekki hægt ef einungis sumir fá að haga sínu lífi og leita hamingjunnar á þann hátt sem þeir vilja en aðrir eru útilokaðir. Hjúskaparlögunum verður að breyta. Og Alþingi ætti að sjá sóma sinn í að gera það tafarlaust. Það er ekki eftir neinu að bíða.