Hroki og virðingarleysi

Trúmál hafa sjaldan verið jafn mikið rædd á Íslandi og einmitt núna. Já, það er þetta með trúboð í skólum og á leikskólum, hvort grunnskólalög verði að innihalda orðin "kristilegt siðgæði" o.s.frv. Og fjölmiðlar fjalla sæmilega mikið um þetta enda sjálfur biskup að kvarta undan "hatrömmum samtökum" sem gera kirkjunni erfitt fyrir. Mig grunar að fjölmargir Íslendingar átti sig alls ekki á þessari umræðu og furði sig hreinlega á því að hún skyldi hafa komið upp skyndilega, já bara sísvona, og að hún skyldi strax einkennast af miklum tilfinningahita. En þannig er það ekki. Þetta á sér að sjálfsögðu miklu lengri aðdraganda. Umræða um trúmál á Íslandi hefur líka einkennst af hroka og virðingarleysi í þó nokkurn tíma. Biskup landsins hefur til dæmis sagt opinberlega alls konar niðrandi hluti um mín viðhorf; ekki bara núna eftir að þessi umræða komst í fjölmiðlana, heldur árum saman.

Hér er tilvitnun í Karl Sigurbjörnsson frá árinu 2003:
„Trúleysi ógnar mannlegu samfélagi, viðskiptum og stjórnmálum; ótryggð og ótrú ógnar uppeldi barna okkar, sundrar heimilum og fjölskyldum. Valið stendur milli trúar og trúleysis á vettvangi hversdagsins, sem og viðskipta og stjórnmála. Ég er ekki í vafa um að flestir myndu að athuguðu máli velja trúna. Og viðurkenna að þegar allt kemur til alls sé einfaldlega ekkert vit í því að eignast allan heiminn og fyrirgjöra sálu sinni. Eða hvað?“
í predikuninni „Enn þetta ár er sú leið fær“, flutt í Dómkirkjunni 1. janúar 2003.

Hér lýsir Karl því sem sagt yfir að skoðanir mínar og viðhorf (því ég er nú trúleysingi) ógni mannlegu samfélagi! Já og ógna líka viðskiptum og stjórnmálum og uppeldi barna og sundri líka heimilum og fjölskyldum, hvorki meira né minna. Fyrir nokkrum árum síðan hefði ég aldrei nennt að munnhöggvast við biskup en hvernig á maður að taka svona skoti? Af hverju heldur biskup að mín viðhorf séu ógn við mannlegt samfélag? Og hvernig í ósköpunum tengist það að eignast heiminn og fyrirgjöra sálu sinni þessu á nokkurn hátt? Er ég gráðug og siðlaus frekja bara af því að ég trúi ekki á guð? Hvers konar hleypidómar eru þetta um siðferði trúleysingja? Því miður er þetta ekki einangrað tilfelli þar sem biskup missti eitthvað út úr sér óvarlega orðað. Þetta var hvorki í fyrsta né síðasta skiptið sem Karl hafði eitthvað þvílíkt að segja. Rúmum tveimur árum síðar hafði hann þetta að segja:

„Ekkert foreldri getur varið barn sitt fyrir ágengni þess ofstækis sem helst sækir að þeim hjörtum og sálum sem ekki hafa fengið næringu trúar, ekki hafa fengið viðmið helgra sagna og helgrar iðkunar og ein megna að hamla gegn áhrifum sálardeyðandi og mannskemmandi guðleysis og vantrúar.“
í predikuninni „Hvernig manneskja viltu vera“, flutt í Áskirkju 6. mars 2005.

Karl heldur sem sagt að það sæki að hjarta mínu og sál eitthvert ofstæki af því að ég hef ekki fengið "næringu trúar". Nei, ég er guðlaus og það er mannskemmandi og sálardeyðandi. Ætli ég sé þá ekki sálardauður og skemmdur maður - og ofstækisfullur, gleymum því ekki. Af hverju er Karl að segja þetta um mig og mína líka? Af hverju leyfir skynsamt kristið fólk honum að segja svona um okkur sem erum guðlaus/trúlaus? Af hverju andmælir enginn nema hópur trúleysingja? Af hverju furðar sig einhver á að sumum þrjóti þolinmæðin?

Að sjálfsögðu láta einhverjir trúleysingjar líka út úr sér alls konar niðrandi ummæli um trúarbrögðin og kirkjuna eða jafnvel Karl sjálfan (ég er ekki einu sinni undantekning frá því og mun ekki hafa eftir sjálfum mér sumt það sem ég segi innan veggja eigin heimilis). Þeir ættu vitaskuld ekki að gera það en þetta eru samt ekki nema býsna skiljanleg viðbrögð. Þess vegna ráðlegg ég þeim sem eru hissa á þessari umræðu að kynna sér það sem kirkjan hefur verið að gera og það sem biskup og aðrir klerkar hafa verið að segja undanfarin ár; og pæla aðeins í því hvort svona ummæli eins og þau sem höfð eru eftir Karli hér að ofan séu sanngjörn og eðlileg og beri vott um virðingu fyrir skoðunum annarra eða hvort þau séu kannski ekki til þess fallin að stuðla að neinni sátt.